Datę urodzenia odczytasz z sześciu pierwszych cyfr numeru PESEL zapisanych według schematu RRMMDD. Dwie pierwsze oznaczają końcówkę roku, kolejne dwie – miesiąc, a ostatnie dwie – dzień. Przy miesiącu trzeba jednak uwzględnić kodowanie stulecia, czyli dodatek 20, 40, 60 albo 80.
Jak zbudowany jest numer PESEL?
PESEL ma 11 cyfr. Pierwsze sześć koduje datę urodzenia w układzie RRMMDD. Litery oznaczają:
- RR – dwie ostatnie cyfry roku urodzenia
- MM – miesiąc urodzenia, czasem powiększony o kod stulecia
- DD – dzień urodzenia
- PPPP – numer porządkowy
- K – cyfra kontrolna
Przykładowo początek numeru 850315 oznacza rok 1985, marzec i 15. dzień miesiąca. W tym przypadku kod miesiąca mieści się w standardowym zakresie od 01 do 12.
Dlaczego miesiąc w PESEL może mieć wartość większą niż 12?
Same dwie ostatnie cyfry roku nie wystarczają do rozróżnienia osób urodzonych w różnych stuleciach. Dlatego w numerze PESEL zmienia się zapis miesiąca. Do jego wartości dodaje się określoną liczbę, a podczas odczytu odejmuje się ten dodatek.
Zakres kodu miesiąca wskazuje, z którego stulecia pochodzi data:
| Stulecie | Dodatek | Zakres zapisanych miesięcy | Sposób odczytu |
|---|---|---|---|
| 1800–1899 | +80 | 81–92 | miesiąc = kod – 80 |
| 1900–1999 | +0 | 01–12 | miesiąc = kod |
| 2000–2099 | +20 | 21–32 | miesiąc = kod – 20 |
| 2100–2199 | +40 | 41–52 | miesiąc = kod – 40 |
| 2200–2299 | +60 | 61–72 | miesiąc = kod – 60 |
Przykładowo kod 05 oznacza maj w latach 1900–1999, natomiast kod 25 oznacza również maj, ale w latach 2000–2099. Kod 85 wskazuje maj w latach 1800–1899.
Jak odczytać datę urodzenia na przykładach?
Odczyt wykonuj zawsze w tej kolejności: najpierw odczytaj rok z dwóch pierwszych cyfr, następnie ustal stulecie na podstawie kodu miesiąca, odejmij właściwy dodatek i odczytaj dzień.
Przykład z XX wieku
Załóżmy, że numer PESEL zaczyna się od 850315:
- 85 – końcówka roku, czyli 1985
- 03 – kod miesiąca bez przesunięcia, czyli marzec
- 15 – dzień urodzenia
Data urodzenia to 15 marca 1985 roku.
Przykład z XXI wieku
Załóżmy, że numer PESEL zaczyna się od 052505:
- 05 – końcówka roku, czyli 2005, ponieważ kod miesiąca wskazuje XXI wiek
- 25 – zakodowany miesiąc
- 25 – 20 = 05 – maj
- 05 – dzień urodzenia
Data urodzenia to 5 maja 2005 roku. Właśnie kod miesiąca rozstrzyga, czy początkowe cyfry roku, takie jak „05”, oznaczają rok 1905 czy 2005.
Co oznaczają pozostałe cyfry PESEL?
Data zajmuje sześć pierwszych pozycji. Pozostałe cyfry pełnią funkcje porządkowe, wskazują płeć i pozwalają sprawdzić poprawność numeru:
- Cyfry 7–9 tworzą numer porządkowy osoby urodzonej tego samego dnia.
- 10. cyfra oznacza płeć. Parzysta cyfra wskazuje kobietę, a nieparzysta mężczyznę.
- 11. cyfra jest cyfrą kontrolną, obliczaną za pomocą algorytmu wagowego.
Cyfra kontrolna służy do weryfikacji, czy numer został zapisany poprawnie. Nie zmienia ona sposobu odczytywania daty urodzenia. Do tego potrzebne są wyłącznie pierwsze sześć cyfr oraz właściwe rozpoznanie kodu stulecia.
Najważniejsza zasada jest prosta: dla kodów od 01 do 12 miesiąc odczytuje się bez zmian, dla zakresu 21–32 odejmuje się 20, dla 41–52 odejmuje się 40, dla 61–72 odejmuje się 60, a dla 81–92 odejmuje się 80.
